3. Μετανάστευση: ενσωμάτωση και ευρωπαϊκή ταυτότητα
Η υποδοχή μεταναστών και η ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία πρέπει να διέπονται από τις αξίες της αλληλεγγύης, της ισότητας και της δικαιοσύνης. Αυτός είναι ο στόχος του σχεδίου δράσης της Επιτροπής για την ενσωμάτωση και την ένταξη για την περίοδο 2021-2027, που δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2020.
Το σχέδιο δράσης αποσκοπεί στην προώθηση της ένταξης για όλους, αναγνωρίζοντας τη σημαντική συμβολή των μεταναστών στην ΕΕ και αντιμετωπίζοντας τους φραγμούς που μπορούν να παρεμποδίσουν τη συμμετοχή και την ένταξη ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών —από νεοαφιχθέντες έως και πολίτες της ΕΕ— στην ευρωπαϊκή κοινωνία[i].
Επιπλέον, το ψήφισμα του Κοινοβουλίου της 20ής Μαΐου 2021 σχετικά με νέες δυνατότητες νόμιμης μετανάστευσης εργατικού δυναμικού επισημαίνει «ότι οι υφιστάμενες οδηγίες είχαν περιορισμένο μόνο αντίκτυπο στην πρόληψη της εργασιακής εκμετάλλευσης και ότι οι μετανάστες εργαζόμενοι εξακολουθούν να υφίστανται άνιση μεταχείριση και εργασιακή εκμετάλλευση» και «καλεί την Ένωση να αναλάβει συντονισμένη δράση για την αντιμετώπιση αυτής της άνισης μεταχείρισης και εκμετάλλευσης»[ii].
Variations on E.U. flag n°1-4
Variations on E.U. flag n°1-4
Posse Studio
Posse Studio
Mani(nuestro) Our Common Manifesto
Mani(nuestro) Our Common Manifesto
Paolo della BELLA – Europa
Screenshot
Crossing Bodies, Crossing Boundaries
Crossing Bodies, Crossing Boundaries
Τα ζητήματα της κινητικότητας και της ενσωμάτωσης βρίσκονται στο επίκεντρο της παραγωγής φωτογραφιών και βίντεο της Βουλγάρας καλλιτέχνιδος και κινηματογραφίστριας Borjana Ventzislavova. Ζώντας μεταξύ Βιέννης και Σόφιας, τα έργα της Ventzislavova καλύπτουν διαφόρους τομείς όπως ο κινηματογράφος και το βίντεο, οι εγκαταστάσεις, η φωτογραφία και οι παραστατικές τέχνες, καθώς και η τέχνη στα μέσα. Το έργο Migration Standards (2011) αφορά τα αιτήματα των μεταναστών για αλλαγή στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Οι πρωταγωνιστές ποζάρουν μπροστά από σημαντικά αξιοθέατα της Βιέννης, μεταξύ των οποίων το δημαρχείο, το Hofburg και τα ανάκτορα του Belvedere και του Schönbrunn[iii].
Όπως υπογράμμισε η καλλιτέχνις:
Η φωτογραφία δρόμου ή η απλή τεκμηρίωση είναι κάτι που ανέκαθεν απέρριπτα. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι οι ιστορίες που συνοδεύουν αυτούς τους ανθρώπους και, επίσης, οι διαρθρωτικές συνθήκες και οι συμβάσεις της κοινωνίας μας. Υπό αυτήν την έννοια, τα έργα μου ακολουθούν μια προσέγγιση τεκμηρίωσης, αλλά είναι πάντοτε σκηνοθετημένα και εντάσσονται σε ένα σκηνικό[iv].
Τα προβλήματα και οι ευκαιρίες που σχετίζονται με τη διέλευση των συνόρων τίθενται από τον Bruno de Almeida στο επίκεντρο του έργου Crossing Bodies, Crossing Boundaries (Πέρα από τα σώματα, πέρα από τα σύνορα) (2024), το οποίο δημιουργήθηκε στο πλαίσιο ενός εργαστηρίου σχεδίασης με τη συμμετοχή μιας ομάδας ατόμων. Με βάση την εμπειρία αυτή, ο Almeida επεσήμανε ότι:
οι συμμετέχοντες από διαφορετικό πολιτιστικό υπόβαθρο και διαφορετικές χώρες, κάτοικοι της πόλης του Πόρτο, χρησιμοποίησαν το χαρτί για να συνάψουν σχέσεις και να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ τους, προκειμένου να αναστοχαστούν και να εξαϋλώσουν την ιδέα των συνόρων μεταξύ του ατομικού και του συλλογικού. Αυτή η δημιουργική διαδικασία ενθάρρυνε την κριτική σκέψη, στο πλαίσιο της οποίας οι συμμετέχοντες διαπίστωσαν πώς η εικαστική πρακτική μπορεί να υποστηρίξει τη δημοκρατία, αναδεικνύοντας τη συνύπαρξη σε χώρους πολυφωνίας.
Ένα συλλογικό έργο, το οποίο υλοποιήθηκε υπό την επίβλεψη της Rachel Rouzaud και υπό συνθήκες παρόμοιες με εκείνες που περιγράφονται στο έργο του Almeida, είχε ως αποτέλεσμα να προκύψουν τέσσερις διαφορετικές επανερμηνείες της σημαίας της ΕΕ: Variations on E.U. flag n°1-4 (Παραλλαγές της σημαίας της ΕΕ αριθ. 1-4), 2024. Στο ίδιο πνεύμα, ο Paolo Della Bella στο έργο Europa (1998) επιχειρεί ένα ανάλογο παιχνίδι με σύμβολα και χρώματα που σχετίζονται με την έννοια της ευρωπαϊκής ταυτότητας.Η τέχνη του Della Bella, η οποία χαρακτηρίζεται από μια αίσθηση ελαφρότητας και χαράς, βασίζεται στην παράδοση της κωμικής εικονογράφησης, ένα πεδίο και μια πρακτική επάνω στην οποία έχτισε αρχικά το όνομά του. Αυτή η αγάπη για την απεικόνιση και το κωμικό στοιχείο συνδυάζονται στο πιο εικαστικό του έργο, όπως το Europa. Σε αυτό το έργο οριζόντιου προσανατολισμού παρουσιάζονται 39 γραμμικές απεικονίσεις σχεδιασμένες με το χέρι και 12 έγχρωμα αστέρια. Η διασκεδαστική πλευρά αυτού του έργου έγκειται στο να προσπαθήσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε τον πολιτιστικό συμβολισμό κάθε σχεδίου και να εντοπίσουμε σε ποια χώρα της ΕΕ αντιστοιχεί.
Το έργο Mani(nuestro), Our Common Manifesto [(Mani(nuestro) Το κοινό μας μανιφέστο)] (2024) της Sofía Moreno ακολουθεί τη μακρά παράδοση των μανιφέστων, των γραπτών και δημόσιων διακηρύξεων σχετικά με δόγματα, προγράμματα ή στόχους, που συνήθως παρατηρούνται τόσο στο πεδίο της πολιτικής όσο και στην εικαστική πρωτοπορία της σύγχρονης εποχής. Στην προκειμένη περίπτωση, το μανιφέστο έχει πραγματικά συλλογικό χαρακτήρα, καθώς συγκεντρώνει πολυάριθμες μαρτυρίες από ανθρώπους της περιοχής La Rioja της Ισπανίας, μεταξύ άλλων σύντομες εντυπώσεις και αυθόρμητες σκέψεις που σχετίζονται με το αίσθημα του ανήκειν σε μια δημοκρατική κοινωνία και εδαφική περιοχή, τόσο σε τοπικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η προάσπιση της δημοκρατίας στην Ευρώπη, ως συλλογικό καθήκον, διακηρύσσεται σε μια ιδιαιτέρως προβεβλημένη πρωτοβουλία που προωθεί το Γραφείο Συνδέσμου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη Βιέννη, σε συνεργασία με τοπικούς καλλιτέχνες και τον δήμο της πόλης. Δημιουργήθηκε μια τεράστια τοιχογραφία που μεταφέρει το μήνυμα των εκλογών, η οποία θα παραμείνει εκεί επ’ αόριστον, υπενθυμίζοντας τα επόμενα χρόνια στους περαστικούς το σύνθημα «Μαζί για τη δημοκρατία».
[i] Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, «Νομοθετική αμαξοστοιχία 06.2024, 5: Προώθηση του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής μας – Κανονισμός για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης», διατίθεται στη διεύθυνση: https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/carriage/action-plan-on-integration-and-inclusion/report?sid=8201.
[ii] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 20ής Μαΐου 2021 σχετικά με νέες δυνατότητες νόμιμης μετανάστευσης εργατικού δυναμικού, ΕΕ C 15 της 12.1.2022, σ. 196, διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/ALL/?uri=CELEX:52021IP0260.
[iii] Steffen Siegel, «Counter-Images», 5X5 PHOTO TRACKS, ειδική εκτύπωση με αφορμή τα 25 χρόνια του EIKON.
[iv] Aigner, S., «Borjana Ventzislavova», EIKON International Magazine for Photography and Media Art, αριθ. 80, 2012, σ. 24-29.