4. Opieka nad osobami znajdującymi się w najtrudniejszej sytuacji
W 2024 r. Parlament przyjął szereg tekstów legislacyjnych mających na celu reformę europejskiej polityki migracyjnej i azylowej zgodnie z ustaleniami państw członkowskich[i]. Jednym z głównych celów paktu o migracji i azylu jest bardziej sprawiedliwe i skuteczne uregulowanie ochrony zapewnianej osobom zagrożonym prześladowaniem i przemocą.
Integracja cudzoziemców i uchodźców w krajach UE jest jednym z tematów i zagadnień poruszanych w pracach zgrupowanych w ramach tej kategorii. W projekciept. „Russian occupation in Georgia” [Rosyjska okupacja Gruzji] (2024) Ani Melikidze łączy fotoreportaż i portret. Jej bohaterowie, uchodźcy, patrzą nam w oczy szczerze i bez strachu. Korytarze i schody sanatorium w Abchazji, w którym umieszczono osoby uciekające przed rosyjską inwazją, ukazują całe spustoszenie i ruinę spowodowane wojną. W harmonii z tymi obrazami Alice Kask w pracy „Nimeta” (2001) przedstawia stary, podziurawiony kawałek drewna, który wygląda tak, jakby został niedawno wyciągnięty ze sterty gruzu.
Alex FLETT – Ionic Pastoral
ANI MELIKIDZE – Russian occupation in Georgia
ANI MELIKIDZE – Russian occupation in Georgia
ANI MELIKIDZE – Russian occupation in Georgia
ANI MELIKIDZE –
TWOFOURTWO –
TWOFOURTWO –
Alice KASK – Nimeta
ZSOFI KOZMA – //NEM// SZÁMÍTOK / I DO //NOT// MATTER
ZSOFI KOZMA –
Darío VILLALBA – Itero Malva
Tiong ANG – Portret van een jongen (animatie)
Zsófi Kozma – „//NEM// SZÁMÍTOK” (JA //NIE// LICZĘ SIĘ) (2024) – poprzez delikatną i rozbudowaną instalację tekstylną ukazuje perspektywę trudnej integracji wielu migrantów w Europie. Temat ten jest również poruszany w kilku pracach duetu TWOFOURTWO (Constantinos Kounnis i Costas Mantzalos): „Postcards from Cyprus” [Pocztówki z Cypru] (2017) i „Kalos Kakos Ilthate” [Witamy, nie witamy] (2020–2021).
„Postcards from Cyprus” (2017) to trwające trzy lata działanie, które początkowo wynikało z krytycznej postawy, jaką TWOFOURTWO przyjął wobec sytuacji społeczno-politycznej Cypru od czasu kryzysu finansowego z 2013 r. i jej następstw spowodowanych załamaniem się systemu bankowego[ii].
Traktowanie uchodźców podkreśla neonowa instalacja na brzegu morza: „Kalos Kakos Ilthate” [Witamy, nie witamy] (2020–2021).
Dociekliwe spojrzenie grupy artystycznej TWOFOURTWO na imigrację i temat uchodźców wyraża się za pomocą zdjęć pejzażowych, które skupiają się na morzu i linii brzegowej. (…) Umysł widza kieruje się w stronę współczesnej międzynarodowej lingua franca stosowanej do komentowania tych obrazów: „przepływ uchodźców”, „wygnanie” i niepokojący „ładunek ludzki”. Dwustronny znak z napisem „καλώς/κακώς ήλθατε” przypomina nam, że podróż prowadzi do niepewnej przyszłości. Celowa zamiana litery L na K skutkuje wielorakimi znaczeniami. Od witania do NIEwitania lub nawet „dobry czy zły, i tak możesz być mile widziany”[iii].
Opieka nad dziećmi, „nowymi uchodźcami Europy” w projekcie fotograficznym Ani Melikidze, jest głównym tematem dyptyku Tionga Anga „Portret van een jongen (animatie)” (Portret chłopca (animacja)) (1993). Przedstawia on chłopca odpoczywającego w łóżku i jest stylizowany na prawdziwą fotografię. Artysta użył zielonej farby o niezdrowym żółtawym odcieniu na cienkim płótnie, zamontowanym na ramie w kształcie otwartej książki. Odchylenie powieki w celu zbadania źrenicy być może nieumyślnie przywołuje na myśl niepokojące ujęcia zastosowane przez Luisa Buñuela w surrealistycznym filmie z 1929 r. pt. „Pies andaluzyjski”. Jednak w tamtym filmie oko zostałootwarte siłą i przecięte brzytwą. Była to metafora radykalnego sposobu, w jaki artysta starał się poszerzyć perspektywę widzów.
Sytuacje kruchości i choroby zostały podjęte przez Darío Villalbę (1939–2018) I Alexa Fletta (ur. 1950) za pomocą różnych strategii wizualnych. „Itero” (1989) Villalby zawiera fragmenty, zarówno malarskie, jak i fotograficzne, dużych części ciała ludzkiego, których nie można dokładnie zidentyfikować. Możemy jednak dostrzec ich chwiejną cielesność dzięki zastosowaniu różnych odcieni szarości. Połączenie malarstwa i fotografii jest typowe dla tego artysty. Wydaje się, że niektóre z prac, które przyniosły mu międzynarodową sławę w latach 60. – seria encapsulados – zostały powiększone pod mikroskopem w „Itero”. Andy Warhol nazwał te prace „pop soul”, ponieważ uderzyła go głęboka prawda o człowieku, jaka kryła się w anonimowych bohaterach: osobach niepełnosprawnych, zmarginalizowanych żebrakach lub chorych, izolowanych w akrylowych bańkach[iv].
„Ionic Pastoral” [Jońska sielanka] (1996) Alexa Fletta to niezwykłe memento mori.W obrazach barokowych z XVII wieku przedstawiających idylliczne krajobrazy, na których pasterze niespodziewanie odkrywają ludzką czaszkę lub grobowiec z napisem „Et in Arcadia ego”, powszechne były rozważania na temat ulotności życia. Flett łączy jednak żartobliwą, polichromatyczną kompozycję namalowaną na płótnie i położoną na podłodze z potężną i cichą obecnością baraniej czaszki wieńczącej totemiczny filar.
Jak opisał sam Flett:
„Podłoże przedstawia (olej na płótnie) dawną celtycką tradycję wznoszenia kamieni w kształcie okręgu, przez który przechodzili chorzy, szczególnie dzieci cierpiące na krzywicę, co miało stanowić magiczną kurację. Ten pradawny koncept akcentuje użycie baraniej czaszki, osadzonej na pokrytym łupkiem drewnianym słupku, co obrazuje „pogańską” ignorancję.
W oczodołach umieszczono szklane soczewki, na których tylnej stronie namalowano niewielkie krzyże celtyckie. Dawni celtyccy święci, w szczególności św. Kolumba z Iony, przejmowali miejsca pogańskiego kultu i chrzcili je krzyżem. (…) Krzywica i podobne choroby związane z niedoborem witamin przez setki lat, aż do naszych czasów, stanowiły poważny problem zarówno w Szkocji, jak i w Europie.
Wielu świadomych polityków walczyło o poprawę diety i warunków życia osób najbardziej zagrożonych, tak jak czternaście wieków temu Kolumba walczył o duszę niewielkiego, dzikiego kraju”. Podobna walka toczy się z najgorszym z wrogów, z ignorancją. Artysta ma nadzieję, że „Jońska sielanka” zainspiruje polityków zasiadających w Parlamencie Europejskim do pracy nad eliminowaniem ignorancji i chorób wszędzie tam, gdzie mamy z nimi do czynienia[v].
[i] Parlament Europejski, „Parlament Europejski przyjmuje nowy pakt o migracji i azylu”, dostęp pod adresem: https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20240408IPR20290/parlament-europejski-przyjmuje-nowy-pakt-o-migracji-i-azylu; European Parliament, „Legislative Train 06.2024, 5: Promoting Our European Way Of Life – Regulation On Asylum And Migration Management – Q3 2020” [Legislacyjny rozkład jazdy 06.2024, 5: Promowanie naszego europejskiego stylu życia – Rozporządzenie w sprawie zarządzania azylem i migracją – III kw. 2020 r.], dostęp pod adresem: https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/carriage/asylum-and-migration-management-regulation/report?sid=8201.
[ii] Mantzalos, C. i V. Pericleous, „Cultural Errors and Creativity: How Visual and Textual Triggers Create New Meanings” [Błędy kulturowe i kreatywność: jak wizualne i tekstowe wyzwalacze tworzą nowe znaczenia], Błąd to nowa kultura, „Duet 242 stosuje w swoich pracach przywłaszczenie. Wykorzystał i na nowo opracował koncepcje zaczerpnięte z licznych znaków przemysłowych pochodzących z przedsiębiorstw, które zbankrutowały w wyniku kryzysu finansowego. Dodatkowo dokonał zmiany kontekstu pracy, przekręcając znaczenie tych znaków, aby stworzyć nowe nazwy/słowa, które promują krytyczny pogląd na obecną sytuację na Cyprze. Jest to połączenie tekstu i obrazu, które ilustruje codzienną rutynę na Cyprze na przykładzie konsumpcjonizmu, chciwości i megalomanii (…) Duet zadaje jednocześnie nowe pytania. Czy kryzys finansowy to „nowy problem cypryjski”? Czy słowa „ziemia okupowana” i „uchodźcy” zostaną zastąpione słowami „niespłacone długi” i „bezrobocie”?”.
[iii] Tamże.
[iv] Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, „Darío Villalba: una visión antológica, 1957–2007”, Madryt, 2007.
[v] Archiwum kolekcji dzieł sztuki Parlamentu Europejskiego.