Changemakers - Συλλογή Έργων Σύγχρονης Τέχνης

Από τη στρατευμένη τέχνη στον δημοκρατικό καλλιτεχνικό ακτιβισμό

Εισαγωγή

Η έκθεση «Changemakers» διερευνά τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη μπορεί να αξιοποιηθεί ως όχημα για την κοινωνική αλλαγή. Για τον σκοπό αυτόν, αντιπαραβάλλει έργα από διάφορες γενεές εικαστικών καλλιτεχνών. Παρουσιάζει έργα Ευρωπαίων καλλιτεχνών του δευτέρου μισού του 20ου αιώνα, τα οποία πραγματεύονται κοινωνικά και πολιτικά θέματα, και τα παραβάλλει με έργα σύγχρονων νεαρών καλλιτεχνών που ασπάζονται τον καλλιτεχνικό ακτιβισμό —ένα υβριδικό είδος τέχνης, το οποίο συνδυάζει τις τεχνικές των εικαστικών και παραστατικών τεχνών με τις στρατηγικές και τους στόχους του ακτιβισμού[i].

Και οι δύο γενεές καλλιτεχνών αποδίδουν πολιτική σημασία στο έργο τους, όχι μόνο από ιδεολογική και ποιητική άποψη, αλλά και από τεχνική και υλική. Αντιλαμβάνονται την καλλιτεχνική τους πρακτική ως μέσο έκφρασης των απόψεων της κοινότητας στην οποία ανήκουν, καθώς και ως κριτική στάση απέναντι σε επίκαιρα θέματα κοινωνικής σημασίας.

Επιπλέον, όπως καταδεικνύεται σε όλον τον παρόντα κατάλογο, ορισμένοι από τους επιλεγμένους καλλιτέχνες ακτιβιστές προέβησαν σε παραλληλισμούς ανάμεσα στις διαδικασίες, τις στρατηγικές και τις συνεργατικές μορφές του εικαστικού τους έργου και στις διαδικασίες διαβούλευσης, διαπραγμάτευσης και λήψης αποφάσεων που χαρακτηρίζουν ένα κοινοβουλευτικό δημοκρατικό σύστημα.

Κατά την επιλογή των έργων από τη συλλογή έργων σύγχρονης τέχνης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δόθηκε έμφαση σε καλλιτέχνες, οι οποίοι σε όλη τη καλλιτεχνική τους πορεία και στα έργα τους, παρέμειναν προσηλωμένοι στην κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της εποχής τους, ιδίως στους Emilio Vedova, A.R. Penck, Georg Baselitz, Felix Droese, Darío Villalba, Jannis Kounellis και Adolf Frohner. Τα έργα τους και η καλλιτεχνική τους πορεία, όπως και η συμμετοχή τους σε καλλιτεχνικές ομάδες και η προσήλωσή τους σε μανιφέστα, μαρτυρούν μια συγκεκριμένη στάση διαμαρτυρίας απέναντι σε ιστορικές, πολιτικές και κοινωνικές καταστάσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να περιορίσουν ή να απειλήσουν την ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης.

Ορισμένοι εξ αυτών δεν δίστασαν να καταπιαστούν με θέματα, προβλήματα και πραγματικότητες που είναι άβολα για την κοινή γνώμη και την πολιτική εξουσία —χαρακτηριστικό γνώρισμα που είναι εμφανές στην πορεία καλλιτεχνών όπως οι Darío Villalba, Claus Carstensen ή Γιάννης Ψυχοπαίδης. Τα έργα τους αντικατοπτρίζουν με συνέπεια την πεποίθηση ότι η ιδιότητα του ζωγράφου ή του εικαστικού συνεπάγεται αναπόφευκτα την ευθύνη για αλλαγή της οπτικής του θεατή.

Εκτός από τους προαναφερθέντες καλλιτέχνες, και προκειμένου να υπάρξει συσχετισμός με το σήμερα, η έκθεση περιλαμβάνει μια σειρά από συνεισφορές νεαρών καλλιτεχνών. Πολλοί εξ αυτών φιλοτέχνησαν ένα έργο τέχνης ή προέβησαν σε μια παρέμβαση στο πλαίσιο του «Pop the vote! Culture on the ballot» το οποίο ξεκίνησε από την «Culture Action Europe» και συγχρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Κύριος στόχος της παρούσας πρωτοβουλίας ήταν να ενθαρρύνει τους πολίτες νεαρής ηλικίας να ψηφίσουν στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024, ιδίως σε χώρες όπως το Βέλγιο, όπου η ελάχιστη ηλικία ψήφου έχει μειωθεί.

Με την έκθεση αναδεικνύεται το έργο Ευρωπαίων καλλιτεχνών, των οποίων η καλλιτεχνική πορεία χαρακτηρίζεται από την προσήλωση στην πολιτική ελευθερία και στην ελευθερία της έκφρασης —ενίοτε όχι χωρίς κινδύνους για τους ίδιους ή για την επαγγελματική τους ανέλιξη. Οι καλλιτέχνες αυτοί διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στη διεύρυνση των τεχνικών και θεματικών ορίων των εικαστικών τεχνών, τολμώντας να θέσουν υπό αμφισβήτηση τα συμβατικά ήθη και τη λογοκρισία.

Όλα τα επιλεγμένα έργα χωρίζονται σε τέσσερις ενότητες, αντικατοπτρίζοντας τα κύρια θέματα που θίγονται τόσο στα έργα της συλλογής του Κοινοβουλίου όσο και στο πλαίσιο του καλλιτεχνικού ακτιβισμού της νέας γενιάς.

[i] Nossel, S., «Introduction: On “Artivism”, or Art’s Utility in Activism», Social Research: An International Quarterly, τόμος 83, αριθ. 1, 2016, σ. 103-105. Project MUSE, https://doi.org/10.1353/sor.2016.0023.

Για τεχνικούς και οργανωτικούς λόγους, είναι πιθανό να μην εκτεθούν όλα τα έργα τέχνης που περιλαμβάνονται στον παρόντα κατάλογο σε όλους τους τόπους παρουσίασης της έκθεσης —αρχικά στις Βρυξέλλες και στο Στρασβούργο.