Od zaangażowanej sztuki do demokratycznego artywizmu
Wprowadzenie
Wystawa Changemakers [Twórcy zmian] eksploruje, w jaki sposób sztuka może być narzędziem zmiany społecznej, zestawiając prace kilku pokoleń artystów wizualnych. Są to europejscy artyści drugiej połowy XX wieku, których twórczość podejmowała kwestie społeczne i polityczne. Zestawiono ich ze współczesnymi młodymi artystami, którzy uprawiają artywizm – hybrydowy gatunek łączący techniki sztuk wizualnych i performatywnych ze strategiami i celami aktywizmu[i].
Oba pokolenia artystów postrzegają swoją twórczość jako mającą znaczenie polityczne, nie tylko z perspektywy ideologicznej i artystycznej, ale także technicznej i materialnej. Postrzegają ją jako komunikację w imieniu społeczności, do której należą, a także jako krytyczny komentarz do bieżących kwestii o znaczeniu społecznym.
Co więcej, jak można zauważyć w niniejszym katalogu, wielu spośród wybranych artystów wskazało podobieństwa między procedurami, strategiami i formami współpracy w swojej pracy artystycznej a procesami dyskusji, negocjacji i podejmowania decyzji typowymi dla demokratycznego systemu parlamentarnego.
Wybór dzieł z kolekcji sztuki współczesnej Parlamentu Europejskiego koncentruje się na artystach, którzy przez całą swoją karierę i twórczość wykazali się zaangażowaniem w realia społeczne i polityczne swoich czasów, a należą do nich w szczególności Emilio Vedova, A.R. Penck, Georg Baselitz, Felix Droese, Darío Villalba, Jannis Kounellis i Adolf Frohner. Ich dzieła i kariery, w tym udział w grupach artystycznych i wierność manifestom, świadczą o pewnej postawie buntu wobec sytuacji historycznych, politycznych i społecznych, które mogłyby ograniczać wolność myśli i wypowiedzi lub jej zagrażać.
Niektórzy z nich wykazywali gotowość do poruszania tematów, problemów i realiów niewygodnych dla opinii publicznej i władz – to cecha charakterystyczna widoczna w ścieżce kariery takich artystów jak Darío Villalba, Claus Carstensen czy Jannis Psychopedis. W ich pracach konsekwentnie widać przekonanie, że bycie malarzem czy artystą wizualnym pociąga za sobą nieuniknioną odpowiedzialność za zmianę perspektywy widza.
Oprócz wyżej wymienionych artystów, a także w celu nawiązania do współczesności, wystawa obejmuje również prace młodych artywistów. Wielu z nich stworzyło dzieła sztuki lub interwencje w ramach projektu Pop the vote! Culture on the ballot [Zagłosuj! Kultura na karcie do głosowania] zainicjowanego przez Culture Action Europe i współfinansowanego przez Parlament Europejski. Głównym celem tej inicjatywy było zachęcenie młodych obywateli do głosowania w wyborach europejskich w 2024 r., zwłaszcza w krajach takich jak Belgia, w których obniżono wiek uprawniający do głosowania.
Wystawa jest wyrazem uznania dla twórczości europejskich artystów, których karierę cechowało zaangażowanie na rzecz wolności politycznej i wolności wypowiedzi – czasami wiązało się to z ryzykiem dla nich samych lub ich kariery. Artyści ci odegrali znaczącą rolę w poszerzeniu technicznych i tematycznych granic sztuk wizualnych, odważnie rzucając wyzwanie konwencjom i cenzurze. Całość zbioru podzielono na cztery rozdziały, odzwierciedlające dominujące tematy poruszane w pracach zawartych w kolekcji oraz w artywizmie młodego pokolenia.
- 1. Wolność wypowiedzi, gestów i języka
- 2. Etyka oraz wolność polityczna, demokracja i głosowanie
- 3. Migracja: integracja i tożsamość europejska
- 4. Opieka nad osobami znajdującymi się w najtrudniejszej sytuacji
- 5. Additional Resources
[i] Nossel, S., „Introduction: On ‘Artivism,’ or Art’s Utility in Activism” [„Wprowadzenie: o „artywizmie”, czyli o użyteczności sztuki w aktywizmie], Social Research: An International Quarterly, tom 83, nr 1, 2016, s. 103-105. Projekt MUSE, https://doi.org/10.1353/sor.2016.0023.
Ze względów organizacyjnych i technicznych nie wszystkie dzieła z wystawy mogą zostać zaprezentowane we wszystkich przestrzeniach wystawienniczych – początkowo w Brukseli i Strasburgu.