Skip to main content
Overige websites
Collectie hedendaagse kunst 
Collectie hedendaagse kunst Europees Parlement

Europees Parlement

Collectie hedendaagse kunst 

2. Ethiek en politieke vrijheid, democratie en stemrecht

In het Verdrag betreffende de Europese Unie is de volgende bepaling vastgelegd: “Iedere burger heeft het recht aan het democratisch bestel van de Unie deel te nemen. De besluitvorming vindt plaats op een zo open mogelijke wijze, en zo dicht bij de burgers als mogelijk is.[i]” Transparantie en ethiek zijn kwesties die nauw verband houden met de uitoefening van de politieke vrijheid en het stemrecht. Het Parlement heeft in dit verband verschillende initiatieven ondernomen, zoals de gedragscode voor de leden, het transparantieregister en de website van het openbaar register van het Europees Parlement[ii].

Met haar Rethink with the Communitives of Malmö(1 juni 2024) maakt artiviste Sára Bányai op een ludieke manier duidelijk dat ethische principes en verantwoordelijkheidszin van essentieel belang zijn bij de uitoefening van politieke vrijheid. Bányai heeft een kaartspel met instructies ontworpen waarbij mensen ertoe aangezet worden om na te denken over een nieuwe benadering van het leven in een gemeenschap op een specifieke, bestaande plaats in Zweden. Ze werpt hiermee de vraag op hoe stemrecht en participatierecht moeten worden uitgeoefend en wat het doel ervan is. Bij het spel en de regels ervan verwijst de term “communitief” naar de synergieën die tot stand komen tussen gemeenschapsgerichte projecten en gemeenschappen die initiatief durven te nemen.

In haar tweeluik Untitled (1990) gebruikt Berit Heggenhougen-Jensen het groene vilt van een casinotafel om ethische en morele vragen te stellen over beslissingen die worden genomen bij een spel waarbij geld en andere middelen van eigenaar wisselen. De tafel als object krijgt bijzondere aandacht in het werk van verschillende geselecteerde artivisten (Bányai, Almeida). In Hygge (2024) van Rosina Lui staat een speciaal soort tafel centraal. De lage tafel is meer dan louter een object en een plek om een koffiekopje neer te zetten. Dit voorwerp belichaamt historische, sociale en politieke waarden die Lui als volgt definieert:

De term “hygge”, die overal erg in trek is en voor het eerst in de Deense schrijftaal voorkwam in de 19e eeuw, staat voor een knusse en gezellige sfeer van welbehagen. Het gaat niet alleen om een individuele gemoedstoestand, maar ook om een alledaagse ervaring van saamhorigheid, veiligheid, gelijkheid, sociale en persoonlijke harmonie. Hygge stoelt op een sterke en duurzame politieke structuur waarin de rechten en vrijheden van het individu op het vlak van culturele, sociale en politieke participatie worden bevorderd. Dit kunstwerk, dat functioneel gezien een lage koffietafel voorstelt, vat de essentie van een open, democratische, coöperatieve samenleving in één beeld samen.

Het werk van Yannis Psychopaidis (geb. 1945) uit de late jaren 1960 laat een ander perspectief zien dan bovengenoemde werken. Psychopaidis legt zich voornamelijk toe op het thema van machtsmisbruik waarmee geprobeerd wordt de vrijheid van de burger in te perken, en verwijst daarmee naar de politieke situatie in het Griekenland van toen[iii]. In Portrait de Lorca (1968) dat een bijtend documentair karakter heeft, worden personages afgebeeld die belangrijke functies lijken te bekleden in de politieke hiërarchie. De lelijkheid van de gezichten wordt nog sterker benadrukt in “The saviors” (1968)[iv], een ander werk van Psychopaidis uit dezelfde periode.

De schilderijen van Psychopaidis sluiten aan bij de visuele codes van andere kunstenaars en groepen uit die tijd, zoals de Spaanse “Equipo Crónica” en “Equipo Realidad”, twee collectieven die op grote schaal gebruik hebben gemaakt van beelden uit kranten, films en de kunstgeschiedenis om commentaar te leveren op de sociale en politieke realiteit. Kunstcritici en historici hebben het als volgt omschreven:

In het werk waarmee Yannis Psychopaidis na 1964 uitdrukking gaf aan zijn politieke agenda in de zwart-witstijl die door kranten wordt gehanteerd en volgens de principes van het foto-essay, verwijst hij soms rechtstreeks naar leden van de politieke en sociale elite. De kille fotografische esthetiek stelde Psychopaidis in staat om de sombere en harde realiteit van die tijd objectief en sober vast te leggen[v].

In zijn fotografische tweeluik Zonder titel (Zwerm vliegen / Gat in de grond) (1990) plaatst Paul Graham (geb. 1956) een close-up van een gat in de grond tegenover een foto van een zwerm vliegen die van onderaf is genomen. In een commentaar uit 1992 in de catalogus met aangekochte werken uit het Verenigd Koninkrijk, wordt uitgelegd dat de twee foto’s in dit werk ons herinneren aan de materiële sporen die de Berlijnse Muur in de stad achterliet, als instrument van onderdrukking en scheiding van mensen die met elkaar verbonden waren:

Voor het tweeluik richt Paul Graham zijn fototoestel op de plaats waar ooit de Berlijnse Muur stond en herinnert hij ons subtiel aan recente historische gebeurtenissen. Op het rechterpaneel valt onze blik meteen op het gat dat door de vroegere politieke grens werd achtergelaten, terwijl we links naar boven kijken in de richting van een zwerm vliegen, die als kleine Valkyriën in de verte verdwijnen en een onheilspellende voorbode vormen van politieke onenigheid[vi].

Het hierboven beschreven schilderij van Psychopaidis kan worden vergeleken met een ander kunstwerk dat ook uit meerdere portretten bestaat maar anders is gearrangeerd: Changemakers (2024) van de Bulgaarse fotografe en artiviste Iliyana Grigorova. De hoofdrolspelers van dit caleidoscopische, collectieve portret zijn de activisten en artivisten die Grigorova heeft ontmoet toen ze deelnam aan het “Pop the vote!”-project waarnaar in de inleiding werd verwezen. In haar werk drukt Grigorova haar oprechte bewondering uit voor deze mensen. Ze maakt hiervoor gebruik van cyanotypie, een oude fotografische techniek uit de 19e eeuw, waardoor een typisch monochrone, blauwachtige inkleuring ontstaat. Met de keuze voor een techniek die tegenwoordig nog maar zelden wordt gebruikt, lijkt ze de nadruk te willen leggen op het enthousiasme, de moed en de dynamische kracht van elk individu. Deze kwaliteiten vinden we ook terug in de werken Disco Voting Booth (2024) van Ulysse Vassas en ARKoPOLL: the party! (2024) van Fjorida Cenaj (Cultterra Team). De drijvende gedachte achter deze werken is het idee dat democratie een feest en een beleving is waaraan iedereen kan deelnemen.

[i] Het Verdrag betreffende de Europese Unie, titel II, artikel 10.

[ii] Europees Parlement, “Transparantie en ethiek”, te raadplegen via: https://www.europarl.europa.eu/at-your-service/nl/transparency.

16 Grieks Ministerie van Cultuur, Nationaal Museum voor hedendaagse kunst, tentoonstelling “The years of defiance: the art of the ‘70s in Greece”, “Griekenland maakte een (…) periode van politieke crisis en onrust door. In de nasleep van de constitutionele crisis van juli 1965 kreeg het land opeenvolgende regeringen die geen lang leven beschoren waren. Na de staatsgreep van 21 april 1967 kwam er een dictatuur aan de macht die zeven jaar zou duren en eindigde met de Turkse invasie van Cyprus en de bezetting van een groot deel van het eiland.”; “(…) de gevolgen van de toenmalige gebeurtenissen op het wereldtoneel hebben Griekse kunstenaars onvermijdelijk aangegrepen. Overal ter wereld werd kunst in deze periode sterk gepolitiseerd en de gebeurtenissen in Griekenland boden kunstenaars een rijke voedingsbodem voor hun werk, wat hun verlangen versterkte om zich kritisch uit te laten. Dit verlangen vloeide voort uit hun levenservaringen, uit een diepgewortelde noodzaak en uit de tijdsgeest die mensen ertoe aanzette om voor hun ideeën op te komen. (…)”, december 2005-mei 2006.

[iv] “The saviors” (1968) is opgenomen in een artikel van ART – ΝΕΑ,3 oktober 2023: “De grote overzichtstentoonstelling ‘Yannis Psychopaidis.

 Kunst als een getuigenis van strijd. Werk uit de jaren 1960 en 1970 en de voortzetting ervan’, die morgen (2023) opent in de Stedelijke Kunstgalerij van Centraal-Corfu en de Diapontische eilanden, spitst zich toe op de artistieke producties van de jaren 1960 en 1970.” https://www.efsyn.gr/tehnes/art-nea/406500_pneyma-shima-kai-hroma-mias-oramatikis-aristeras

In verband met andere recente projecten over de kunstenaar: “Het artistieke voorjaar van Yannis Psychopaidis”, 14 april 2024:

“Met twee tentoonstellingen in Duitsland en Engeland in april en één in juni in Griekenland is het oeuvre van Yannis Psychopaidis in heel Europa te bewonderen. (…) Psychopaidis is iemand die in zijn leven tussen München, Berlijn en Brussel zijn artistieke stempel heeft gedrukt en een blijvende impact heeft gehad in theaters, musea, galeries en instellingen”. https://www.efsyn.gr/nisides/429467_i-kallitehniki-anoixi-toy-gianni-psyhopaidi

We willen TWOFOURTWO bedanken voor de hulp bij het uitzoeken van aanvullende informatie over de politiek-historische context van het schilderij van Psychopaidis dat deel uitmaakt van de collectie van het Parlement.

[v] Grieks Ministerie van Cultuur, Nationaal Museum voor hedendaagse kunst, tentoonstelling “The years of defiance: the art of the ‘70s in Greece”, december 2005-mei 2006.

[vi] “Twelve stars – selected works from the European Parliament Art Collection featuring new British acquisitions”,1992; catalogus van de tentoonstelling in Belfast, Edinburgh en Londen van oktober 1992 tot januari 1993.

Lerarenhoek

1 – 2 – 3 – 4
Home

Deze pagina delen

E-mailupdates ontvangen
Onze Engelstalige catalogus downloaden PDF