4. Zorg voor de meest kwetsbaren

In 2024 heeft het Parlement verschillende wetgevingsteksten aangenomen om het Europese migratie- en asielbeleid te hervormen, zoals met de EU-lidstaten was overeengekomen[i]. Een van de belangrijkste doelstellingen van dit migratie- en asielpact is de manier waarop de lidstaten bescherming bieden aan mensen die het risico lopen op vervolging en geweld, eerlijker en doeltreffender te regelen.

De werken in dit deel gaan over de integratie van vreemdelingen en vluchtelingen in EU-landen en de uitdagingen in dit verband. In haar project Russian occupation in Georgia (Russische bezetting in Georgië) (2024) vermengt Ani Melikidze de genres fotojournalistiek en portretkunst. Openhartig en onbevreesd kijken haar personages (vluchtelingen) ons in de ogen. De gangen en trappen van het sanatorium waar vluchtelingen na de Russische invasie werden ondergebracht, staan symbool voor de verwoestingen en ruïnes die de oorlog heeft achtergelaten. Alice Kask schept een soortgelijke sfeer in haar werk Nimanda (2001). Het stelt een oud stuk hout met gaten voor, dat eruitziet alsof het net uit een stapel puin is gehaald.

Alex FLETT – Ionic Pastoral

ANI MELIKIDZE – Russian occupation in Georgia

ANI MELIKIDZE – Russian occupation in Georgia

ANI MELIKIDZE – Russian occupation in Georgia

ANI MELIKIDZE –

TWOFOURTWO –

TWOFOURTWO –

Alice KASK – Nimanda

ZSOFI KOZMA – //NEM// SZÁMÍTOK / I DO //NOT// MATTER

ZSOFI KOZMA –

Darío VILLALBA – Itero Malva

Tiong ANG – Portret van een jongen (animatie)

Met haar verfijnde en grote textielinstallatie //NEM// SZÁMÍTOK (IK TEL//NIET// MEE) (2024) kaart Zsófi Kozma de moeilijke integratie van veel migranten in Europa aan. Dit thema komt ook terug in verschillende werken van het kunstenaarsduo TWOFOURTWO (Constantinos Kounnis en Costas Mantzalos), bijvoorbeeld in Postcards from Cyprus (Ansichtkaarten uit Cyprus) (2017) en Kalos Kakos Ilthate (Welkom, niet welkom) (2020-2021).

Postcards from Cyprus (Ansichtkaarten uit Cyprus) (2017) is een project dat meer dan drie jaar duurde en aanvankelijk is ontstaan uit de kritische houding van TWOFOURTWO ten aanzien van de sociaal-politieke situatie in Cyprus sinds de financiële crisis van 2013 en de nasleep van de ineenstorting van het bankwezen[ii].

Kalos Kakos Ilthate (Welkom, niet welkom) (2020-2021), een neoninstallatie aan de kust, brengt de manier waarop vluchtelingen worden behandeld, voor het voetlicht.

Het kunstenaarsduo TWOFOURTWO werpt een kritische blik op immigratie en stelt het vluchtelingenprobleem aan de orde door middel van hun landschapsfotografie waarin de zee en de kust centraal staan. (…) De gedachten van de kijker dwalen af naar de woorden die in de hedendaagse lingua franca worden gebruikt om dergelijke beelden te beschrijven, bijvoorbeeld “vluchtelingenstroom”, “ontworteling” of het steeds terugkerende concept van “mensen als handelswaar”. Een bord dat op twee manieren kan worden gelezen en waarop “καλώς/κακώς ήλθατε” (“Welkom/niet welkom”) staat, herinnert ons eraan dat we onderweg zijn naar een onzekere toekomst. Door de letter “L” opzettelijk in een “K” te veranderen, kan de betekenis van wat er staat op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. “Welkom” wordt op die manier gelezen als “niet welkom” of zelfs “welkom, of je nu goed of slecht bent”[iii].

De opvang en verzorging van kinderen, “Europa’s nieuwe vluchtelingen” uit het fotoproject van Ani Melikidze, is een centraal thema in het tweeluik van Tiong Ang met als titel Portret van een jongen (animatie) (1993). Het schilderij is een realistische, fotografische weergave van een jongen die in bed ligt. De kunstenaar gebruikt hiervoor groene verf met een ongezond ogende gele tint op een dun doek dat is gespannen over een kader in de vorm van een open boek. Het opensperren van het oog om de pupil nader te bekijken, doet misschien onbedoeld denken aan de verontrustende close-ups uit de surrealistische film van Luis Buñuel uit 1929, “Un chien andalou”. In die film wordt het oog echter met geweld geopend om het vervolgens met een zakmes open te snijden. Het ging hierbij om een metafoor voor de radicale manier waarop de kunstenaar het perspectief van de kijker probeerde te verruimen.

Darío Villalba (1939-2018) en Alex Flett (geb. 1950) gebruiken verschillende visuele strategieën om zich over het thema kwetsbaarheid en ziekte te buigen. Itero Malva (1989) van Villalba bestaat uit zowel schilderachtige als fotografische fragmenten die slechts vaag herkenbare delen van het menselijk lichaam tonen. De fragiele lichamelijkheid wordt echter weergegeven met verschillende grijstinten. Deze combinatie van schilderkunst en fotografie is typerend voor deze kunstenaar. In “Itero Malva” lijkt het alsof zijn werk uit de verzameling “Los encapsulados”, die Villalba in de jaren 1960 wereldwijde erkenning opleverde, onder een microscoop wordt bekeken. Andy Warhol noemde dit werk “pop soul”, omdat hij getroffen werd door de diepe menselijke waarheid die van deze anonieme personages uitging: gehandicapten, bedelaars aan de rand van de samenleving en zieke en geïsoleerde mensen die in acryl werden weergegeven[iv].

Het Ionic Pastoral (1996) van Alex Flett is een ongebruikelijk memento mori.De barokke schilderijen uit de 17e eeuw, waarin herders door idyllische landschappen trekken en plotseling een menselijke schedel of graf tegenkomen met het opschrift “Et in arcadia ego”, stemden vaak tot nadenken over de vergankelijkheid van het leven. Flett kiest daarentegen voor een speelse polychrome compositie die bestaat uit een geschilderd doek op de vloer met daarop een ramsschedel die op een totempaal prijkt en waar een stille kracht van uitgaat.

Flett beschrijft het zelf als volgt:

De basis van het schilderij (olieverf op doek) maakt gebruik van beelden uit het oude Keltische gebruik om donutvormige stenen op te richten waar zieken, met name kinderen die aan rachitis leden (een aandoening door vitaminegebrek), doorheen werden geleid, bij wijze van magische genezing. Dit oeroude concept wordt versterkt door het gebruik van de ramsschedel op een met leisteen bedekte houten hekpaal, als weergave van “heidense” onwetendheid.

In de oogkassen bevinden zich echter glazen lenzen, die aan de achterkant zijn beschilderd met kleine Keltische kruizen. Oude Keltische heiligen, vooral St. Columba van Iona, namen oude Keltische locaties over door ze met een kruis te kerstenen. (…) Rachitis en andere ziekten door vitaminetekorten waren honderden jaren lang een ernstig probleem in Schotland en Europa, zelfs nu nog. Veel gewetensvolle politici hebben gestreden voor betere eetpatronen en levensomstandigheden voor groepen met een hoog risico, net als Columba die vocht voor de ziel van een klein, wild landje, veertien eeuwen geleden. Het is een parallelle strijd tegen de ergste vijand: onwetendheid. De kunstenaar hoopt dat “Ionic Pastoral” politici in het Europees Parlement zal inspireren om overal onwetendheid en ziekte uit te roeien[v].

[i] Europees Parlement, “Parlement geeft definitief groen licht voor nieuw migratie- en asielpact”, beschikbaar op: https://www.europarl.europa.eu/news/nl/press-room/20240408IPR20290/parlement-geeft-definitief-groen-licht-voor-nieuw-migratie-en-asielpact; Europees Parlement, “Legislative Train 06.2024, 5: Promoting Our European Way Of Life – Regulation On Asylum And Migration Management – Q3 2020”, te raadplegen via: https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/carriage/asylum-and-migration-management-regulation/report?sid=8201.

[ii] Mantzalos, C. en Pericleous, V., “Cultural Errors and Creativity: How Visual and Textual Triggers Create New Meanings”, Error is New Culture, “de groep 242 maakt in zijn werk gebruik van toe-eigening. De kunstenaars gebruikten borden van industriële bedrijven die na een failliet als gevolg van de financiële crisis werden ontmanteld, om nieuwe concepten uit te vinden. Ze hebben hun werk ook in een nieuwe context geplaatst door de betekenis van de borden te wijzigen om nieuwe namen en woorden te creëren waarin hun kritische kijk op de huidige situatie in Cyprus kon worden gevat. Door middel van woordspelingen en combinaties van tekst en beeld geeft het werk de dagelijkse routine weer op Cyprus, een verhaal van consumptiecultuur, hebzucht en grootheidswaanzin. (…) Tegelijkertijd rijzen er nieuwe vragen. Is de financiële crisis het “nieuwe Cypriotische probleem”? Zal het in de toekomst niet langer gaan om de begrippen “bezet gebied” en “vluchtelingen”, maar om “probleemkredieten” en “werkloosheid”?

[iii] Ibidem.

[iv] Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, “Darío Villalba: una visión antológica, 1957-2007”, Madrid, 2007.

[v] Archief van de kunstcollectie van het Europees Parlement.

Lerarenhoek
1 – 2 – 3 – 4
Home